Laboratorium Idei

Nacjonalizmy w innych krajach

Kulturalnie

Polityka i społeczeństwo

Historia

Historia formacji Strzelców Podhalańskich

Jednostki piechoty wyspecjalizowane do walk w terenie górzystym nie są niczym nowym w kontekście rozwoju armii europejskich na przestrzeni lat. Końcem XIX wieku, kiedy to postęp w dziedzinie techniki wojskowej oraz urozmaiceniu wyposażenia pojedynczego żołnierza był na relatywnie wysokim poziomie, w armiach takich jak Armia Cesarstwa Niemieckiego ( Deutsches Herr) czy też Wojsk Lądowych Brytyjskich Sił Zbrojnych (British Army) o tyle sytuacja w krajach, które w stosunkowo krótkim czasie rozpoczęły unowocześnianie własnych sił zbrojnych była nieco odmienna. Państwa takie jak Królestwo Włoch, III Republika Francuska czy też Austro-Węgry zaczęły szukać alternatywnych rozwiązań co do rozbudowy swoich sił zbrojnych. Z tego też tytułu w Królestwie Włoskim narodziła się koncepcja utworzenia ochotniczych jednostek na północy Pólwyspu Apenińskiego, aby wzmocnić tamtejszą granicę z Austro-Węgrami. Nie miała to być jednak zwykła piechota liniowa. Formacja ta złożona była głównie z mieszkańców górskich wsi i miasteczek, doskonale znających obszary górskie, przywykłych do warunków tam panujących. Twórcą pierwszej wyspecjalizowanej jednostki do działań w górach był kpt. Giuseppe Perrucchetti. Jednostki te nazywane Alpini przetrwały do dzisiaj i zapisały się na kartach historii męstwem oraz wielkim oddaniem na polu walki. Warto również nadmienić, iż wyposażenie Alpini różniło się od rynsztunku przeciętnego piechociarza włoskiego. Zmiany dotyczyły głównie munduru, który był zaprojektowany stricte pod warunki panujące w górach, o innej kolorystyce oraz, w późniejszym czasie również artylerii. Armia Królestwa Włoch była prekursorem we wdrażaniu tej formacji na światowy plac boju. Jednostki Alpini przed Wielką Wojną były używane m.in. w Etiopii czy Chinach. Historia utworzenia wyspecjalizowanych jednostek piechoty górskiej w Polsce nie jest tak prosta i jednoznaczna. Musimy cofnąć się do 1918 roku, kiedy to Rzeczpospolita odzyskała niepodległość. Nie oznacza to jednak, że niepodległość ta była niezagrożona. Granice nie były w żaden sposób określone, walki toczyły się o każdy skrawek ziemi polskiej. Historia Strzelców Podhalańskich rozpoczyna w 1918 roku, kiedy to w różnych lokacjach w Polsce oraz w Europie rozpoczęto formowanie jednostek wojskowych, które początkowo były tworzone na bazie zwykłej liniowej piechoty. Pomiędzy 1918 a 1921 rokiem, żołnierze, którzy byli swoistym fundamentem przyszłych formacji piechoty górskiej, w krwawych walkach walczyli o granice tworzącej się II Rzeczypospolitej. Spośród 6 utworzonych Pułków Strzelców Podhalańskich, każdy jeden miał za sobą bardzo długi szlak bojowy.
1 Pułk Strzelców Podhalańskich sformowany 1 grudnia 1918 roku w Nowym Sączu z byłych żołnierzy C.K Armii swój szlak bojowy rozpoczął od walk na Orawie, obronie Śląska Cieszyńskiego, walkach o Małopolskę Wschodnią, Wyprawie Kijowskiej by odeprzeć bolszewików podczas ofensywy znad rzeki Wieprz, aby po ich wyparciu wziąć udział w Bitwie nad Niemnem gdzie po zwycięstwie ukończyli swój szlak bojowy.
2 Pułk Strzelców Podhalańskich sformowany 9 grudnia 1918 roku w Sanoku, również złożony z byłych żołnierzy C.K Armii. Szlak bojowy rozpoczyna się od zajęcia Spiszu poprzez walkę na terenie Małopolski Wschodniej, jednocześnie jeden z batalionów wchodzących w skład 2 pułku został dyslokowany do strzeżenia granicy z Czechosłowacją. W czasie Wojny Polsko-Bolszewickiej pułk jako całość wziął udział w Wyprawie Kijowskiej, aby w niedługim czasie wziąć udział w obronie Brześcia nad Bugiem. Szlak bojowy po ofensywie na Podlasiu i Polesiu zakończyli w Grodnie.
3 Pułk Strzelców Podhalańskich sformowany został we Francji 21 kwietnia 1919 roku bazując na żołnierzach, którzy byli jeńcami w armiach państw centralnych ale także i z ochotników z Francji, Stanów Zjednoczonych etc. Uzbrojenie oraz organizacja pułku odpowiadała standardowi francuskiemu. Początkowo część oficerów stanowili Francuzi, którzy po wykrystalizowaniu się stricte polskiej kadry dowódczej, część pozostała w formie doradców.
Pułk ten, po powrocie do macierzy wziął udział w zdobywaniu pomorza i wraz z Hallerem również i w „Zaślubinach z morzem” w Pucku. 10 marca został dyslokowany do Białej Krakowskiej. Jednakże już w maju 1920 roku żołnierze wchodzący w skład 3 pułku zostali przewiezieni na front aby wziąć czynny udział w walkach na Polesiu, w ciężkich walkach 6 sierpnia udało się wypchnąć Bolszewików za Bug by chwilę potem wziąć udział w decydującej kontrofensywie wojsk polskich. Swój szlak bojowy pułk ukończył po Bitwie nad Niemnem aby grudniu 1920 roku powrócić do Bielska i Białej aby strzec granicy z Czechosłowacją.
4 Pułk Strzelców Podhalańskich został powołany na jesień 1918 roku we Włoszech jako 6 pułk strzelców im. Zawiszy Czarnego. Pułk został wysłany na przełomie kwietnia i maja wysłany do Francji, gdzie przekształcono go w 19 Pułk Strzelców Polskich pod rozkazem płk Pouecha, który wchodził w skład 7 dywizji armii polskiej we Francji pod dowództwem gen. Hallera. 12 czerwca 1919 roku, pułk został przetransportowany do kraju i wraz z połączeniem z kilkoma innymi jednostkami pułk został przemianowany na 143 Pułk Strzelców Kresowych, a jego dowódcą został mjr. Mieczysław Boruta-Spiechowicz. Żołnierze 143 pułku brali udział w obronie Kamieńca Podolskiego. 1 marca pułk został przemianowany ostatecznie na 4 Pułk Strzelców Podhalańskich. Brał udział w Wojnie Polsko-Bolszewickiej gdzie wyróżnił się w bitwach pod Szelechowem, Indurą czy Obuchowem. Garnizonem pułku do 1939 roku był Cieszyn.
5 Pułk Strzelców Podhalańskich powstał 5 listopada 1918 roku we Włoszech na mocy Francusko-Polskiej misji wojskowej, która miała werbować ochotników. Pierwotnie, jednostka była określona mianem 1 pułku strzelców im. Jana Henryka Dąbrowskiego. Początkiem stycznia pułk został przetransportowany do Francji i wszedł w skład 2 Dywizji Strzelców Polskich. 21 kwietnia został przeprowadzony pierwszy transport żołnierzy do Rzeczypospolitej gdzie miejscem dyslokacji okazał się Hrubieszów a pułk został przemianowany w 46 Pułk Strzelców Kresowych. Brał udział w wojnie z sowietami, gdzie pod Radzyminem uległ przeważającym siłom wroga. Z tego tytułu Gen. Kazimierz Sosnkowski dnia 31 sierpnia 1920 roku nakazał rozwiązanie pułku i wcielenie go do 11 dywizji piechoty. Jednakże 9 listopada 1920 roku rozkaz ten został anulowany na wniosek naczelnego dowództwa Wojska Polskiego. Po wojnie pułk został oddelegowany do Przemyśla, gdzie docelowo pełnił służbę garnizonową.
6 Pułk Strzelców Podhalańskich powstał w grudniu 1918 roku we Włoszech jako 2 Pułk Strzelców im. Tadeusza Kościuszki. Głównym budulcem tworzącym pułk byli wpierw jeńcy wojenni narodowości polskiej, którzy służyli w C.K Armii oraz Armii Cesarstwa Niemieckiego. 8 lutego 1919 roku zakończono formowanie jednostki i przemianowano ją na 5 Pułk Strzelców Polskich. Po odbyciu wizytacji przez Gen. Hallera, 23 kwietnia 1919 roku pułk został wysłany do Polski. Po przybyciu na teren Rzeczypospolitej został przemianowany na 47 Pułk Strzelców Kresowych, gdzie wziął udział w całej odysei walk o granice Rzeczypospolitej. Można tu wymienić walki polsko – ukraińskie o Małopolskę Wschodnią, pilnowanie granic na Górnym Śląsku, udział w „Zaślubinach z morzem” w Pucku, walkach o granicę wschodnią z bolszewikami oraz końcowej Bitwie nad Niemnem. Po wojnie pułk został dyslokowany do Stryja, gdzie został przemianowany na 6 Pułk Strzelców Podhalańskich.
Po ukształtowaniu się granic II Rzeczypospolitej i przejściu w stan pokoju, rozpoczęto reorganizację jednostek górskich. Samodzielne pułki zaczęto wcielać do dwóch utworzonych dywizji górskich czyli 21 Dywizji Piechoty Górskiej oraz 22 Dywizji Piechoty Górskiej.
21 Dywizja Piechoty Górskiej pod dowództwem gen. Andrzeja Galicy powstała na bazie 1 Dywizji Górskiej, która w 1925 roku została przemianowana na 21 Dywizję Piechoty Górskiej tzw. „Bielską”, jako, że kwatera główna dywizji mieściła się w Bielsku.
Jednostka składała się z:
  • 1 Pułku Strzelców Podhalańskich z garnizonem w Nowym Sączu
  • 3 Pułku Strzelców Podhalańskich z garnizonem w Bielsku
  • 4 Pułku Strzelców Podhalańskich z garnizonem w Cieszynie
  • 21 Pułku Artylerii Lekkiej z garnizonem w Bielsku
  • 22 Dywizja Piechoty tzw. „Przemyska” pod dowództwem gen. Gustawa Truskolaskiego została sformowana w 1925 roku na bazie 2 Dywizji Górskiej. Kwatera główna mieściła się w Przemyślu a w skład jednostki wchodziły
  • 2 Pułk Strzelców Podhalańskich w Sanoku
  • 5 Pułk Strzelców Podhalańskich w Przemyślu
  • 6 Pułk Strzelców Podhalańskich w Stryju<
  • 22 Pułk Artylerii Lekkiej w Rzeszowie
  • Przed wojną jedną z najsłynniejszych operacji w której wzięła udział 21 Dywizja było zajęcie Zaolzia i przywrócenie go do macierzy.
    W 1939 roku 21 dywizja, której dowódcą był wówczas gen. Józef Kustroń, została podporządkowana Armii „Kraków”, w której to wchodziła w skład Grupy Operacyjnej „Bielsko”.
    Z kolei 22 dywizja, której dowódcą był Gen. Dypl. Leopold Endel-Ragis była docelowo ulokowana w Armii „Karpaty” i ruszyć z pomocą Armii „Łódź”, jednakże została ulokowana już w trakcie Wojny Obronnej w Armii „Kraków”.
    Piotr Bąk